{"id":1608,"date":"2025-11-01T11:35:59","date_gmt":"2025-11-01T11:35:59","guid":{"rendered":"https:\/\/afgrc.com\/?p=1608"},"modified":"2025-11-01T11:37:31","modified_gmt":"2025-11-01T11:37:31","slug":"her-daim-kardeslik-pakistan-ve-afganistan-ihtilafinda-cozum-arayislari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/tr\/2025\/11\/01\/her-daim-kardeslik-pakistan-ve-afganistan-ihtilafinda-cozum-arayislari\/","title":{"rendered":"Her Daim Karde\u015flik: Pakistan ve Afganistan \u0130htilaf\u0131nda \u00c7\u00f6z\u00fcm Aray\u0131\u015flar\u0131"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"1608\" class=\"elementor elementor-1608\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3dec955 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"3dec955\" data-element_type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a7d905c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"a7d905c\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Stratejik D\u00fc\u015f\u00fcnce Enstit\u00fcs\u00fc (SDE), 25 Ekim Cumartesi g\u00fcn\u00fc \u201cHer Daim Karde\u015flik: Pakistan ve Afganistan \u0130htilaf\u0131nda \u00c7\u00f6z\u00fcm Aray\u0131\u015flar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 kapsaml\u0131 bir konferansa ev sahipli\u011fi yapt\u0131. Programda, iki karde\u015f \u00fclke aras\u0131nda s\u00fcregelen anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n nedenleri, tarih\u00ee arka plan\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 ele al\u0131nd\u0131. Oturum ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 SDE Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 gazeteci Alper Tan \u00fcstlendi. Prof. Dr. Fazl ul Hadi Wazeen, gazeteci-yazar Mehmet \u00d6zt\u00fcrk, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Sayed Suleyman Nabil, Dr. Furkan Hamid, Masooma Akhter, Firdous Sayid ve Abdul Satar Kawa konu\u015fmac\u0131 olarak yer ald\u0131.<\/p><p><strong>Alper Tan: \u201cKarde\u015f Kavgas\u0131 Nas\u0131l Biter, T\u00fcrkiye\u2019nin Rol\u00fc Ne Olur?\u201d<\/strong><\/p><p>Alper Tan, a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131nda, iki M\u00fcsl\u00fcman ve kom\u015fu \u00fclke aras\u0131ndaki ihtilaf\u0131n son derece \u00fcz\u00fcc\u00fc oldu\u011funu belirterek, \u201cD\u00fcnyada bir\u00e7ok olay ya\u015fan\u0131yor; fakat iki M\u00fcsl\u00fcman, karde\u015f ve kom\u015fu \u00fclke aras\u0131nda ya\u015fanan bu \u00e7at\u0131\u015fma ger\u00e7ekten \u00fcz\u00fcc\u00fc. Peki, bu karde\u015f kavgalar\u0131 nas\u0131l sona erer, kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f nas\u0131l sa\u011flan\u0131r ve T\u00fcrkiye bu s\u00fcre\u00e7te nas\u0131l bir rol \u00fcstlenebilir? Bug\u00fcn bu sorular\u0131n cevaplar\u0131n\u0131 arayaca\u011f\u0131z\u201d ifadelerinde bulundu.<\/p><p><strong>Prof. Dr. Fazl ul Hadi Wazeen: \u201cSorun Halklarda De\u011fil, Yanl\u0131\u015f Politikalar ve D\u0131\u015f M\u00fcdahalelerde\u201d<\/strong><\/p><p>Afgan akademisyen ve yazar Prof. Dr. Fazl ul Hadi Wazeen, Afganistan\u2013Pakistan ili\u015fkilerinin k\u00f6kl\u00fc ge\u00e7mi\u015fine dikkat \u00e7ekti. \u0130ki \u00fclke halk\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin karde\u015flik, dostluk ve ortak de\u011ferler \u00fczerine in\u015fa edildi\u011fini s\u00f6yleyen Wazeen, \u201cAfganistan ve Pakistan halklar\u0131 hi\u00e7bir zaman birbirlerine d\u00fc\u015fman olmad\u0131. Bug\u00fcne kadar ya\u015fanan ihtilaflar halklar aras\u0131nda de\u011fil, h\u00fck\u00fcmetlerin yanl\u0131\u015f politikalar\u0131 nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ayr\u0131ca d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin m\u00fcdahaleleri de bu sorunlar\u0131 derinle\u015ftirdi. Bazen ABD, bazen Rusya, bazen de Hindistan gibi \u00fclkeler bu anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesinde etkili oldu. \u0130ngilizlerin Ke\u015fmir ve s\u0131n\u0131r meselesinde b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 miras da bu \u00e7irkin tablonun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r\u201d dedi.<br \/>Afganistan\u2019\u0131n, Durand Hatt\u0131\u2019n\u0131 hi\u00e7bir zaman tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak bu sebeple Pakistan\u2019a kar\u015f\u0131 hi\u00e7bir zaman sava\u015f a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Wazeen, \u201cAfganistan\u2019\u0131n sava\u015f niyeti olmam\u0131\u015ft\u0131r; aksine Pakistan defalarca uluslararas\u0131 hukuku ve kom\u015fuluk ilkelerini ihlal ederek Kabil\u2019e sald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcm, halklar aras\u0131nda de\u011fil h\u00fck\u00fcmetler aras\u0131nda aranmal\u0131d\u0131r. \u0130ki \u00fclke ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket etmeli, d\u0131\u015f bask\u0131lardan kurtulmal\u0131 ve do\u011frudan m\u00fczakerelere ba\u015flamal\u0131d\u0131r\u201d ifadelerinde bulundu.<\/p><p><strong>Mehmet \u00d6zt\u00fcrk: \u201cAfganistan-Pakistan \u0130li\u015fkilerinin D\u00fc\u011f\u00fcm Noktas\u0131: Durand Hatt\u0131\u201d<\/strong><\/p><p>Gazeteci ve yazar Mehmet \u00d6zt\u00fcrk, konu\u015fmas\u0131nda Afganistan\u2019\u0131n tarihsel derinli\u011fine vurgu yaparak, \u201cAfganistan b\u00f6lgenin en kadim devletlerinden biridir ve bunu Pakistan da kabul etmelidir. Taliban\u2019\u0131n yeniden iktidara geli\u015fiyle iki \u00fclke aras\u0131nda iyi ili\u015fkiler bekleniyordu ama tam tersi ya\u015fand\u0131. Taliban, ilk d\u00f6neminde Pakistan\u2019\u0131 tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131; ikinci d\u00f6nemindeyse h\u00e2l\u00e2 bu tan\u0131ma ger\u00e7ekle\u015fmedi\u201d dedi.<br \/>\u00d6zt\u00fcrk, iki \u00fclke aras\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck sorunun Durand Hatt\u0131 oldu\u011funu belirtti: \u201cBu mesele \u00e7\u00f6z\u00fclmeden Afganistan\u2013Pakistan ili\u015fkilerinde kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015ftan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130stanbul Konferans\u0131\u2019nda bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in ad\u0131m at\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli olacakt\u0131r.\u201d Ayr\u0131ca Pakistan\u2019daki Afgan g\u00f6\u00e7menlere y\u00f6nelik bask\u0131lar\u0131n, Afganistan\u2019\u0131n Hindistan\u2019la yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n ve su kaynaklar\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 konusundaki belirsizliklerin iki \u00fclke aras\u0131ndaki gerginli\u011fi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin her iki \u00fclke ile g\u00fc\u00e7l\u00fc ili\u015fkileri, bu krizin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde onu do\u011fal bir arabulucu konumuna getirmektedir\u201d diye konu\u015ftu.<\/p><p><strong>Sayed Suleyman Nabil: \u201cUhuvvet Zemininde Bar\u0131\u015f ve \u0130slam D\u00fcnyas\u0131n\u0131n Manevi Krizi\u201d<\/strong><\/p><p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Sayed Suleyman Nabil, Afganistan\u2013Pakistan ili\u015fkilerini Mevl\u00e2n\u00e2\u2019n\u0131n Mesnev\u00ee\u2019sinden \u00f6rneklerle yorumlad\u0131. \u201c\u0130nsan, yery\u00fcz\u00fcnde bir g\u00fcvercin gibidir; onun mesuliyeti u\u00e7makt\u0131r, fakat ayaklar\u0131n\u0131 ba\u011flayan ipler, yani d\u00fcnyevi arzular, insan\u0131 u\u00e7maktan al\u0131koyar\u201d diyen Nabil, bu durumu \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n mevcut h\u00e2line benzetti. \u201cBizler menfaatlerin esiri olduk. Uhuvveti, yani karde\u015fli\u011fi unuttuk. Karde\u015fli\u011fin yerine \u00e7\u0131karlar\u0131 koyduk. Din, toplumlar aras\u0131ndaki kabuklar\u0131 k\u0131rmak i\u00e7in g\u00f6nderildi; fakat biz o kabuklar\u0131 daha da kal\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131yoruz\u201d ifadelerinde bulundu.<br \/>Nabil, kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n de\u011fer temelli bir anlay\u0131\u015fla m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini belirterek, \u201c\u0130li\u015fkiler menfaatten de\u011fere, \u00e7at\u0131\u015fmadan m\u00fczakereye d\u00f6nmelidir. M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131nda karde\u015flik yeniden in\u015fa edilmedik\u00e7e ne Afganistan\u2013Pakistan bar\u0131\u015f\u0131 ne de b\u00f6lgesel huzur tesis edilebilir\u201d dedi.<\/p><p><strong>Dr. Furkan Hamid: \u201cKarde\u015flik Hukuku Yerine G\u00fcvenlik Kayg\u0131lar\u0131 H\u00e2kim\u201d<\/strong><\/p><p>Pakistanl\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Dr. Furkan Hamid, konu\u015fmas\u0131nda iki \u00fclke aras\u0131nda ya\u015fanan gerginli\u011fin nedenlerine de\u011findi. Hamid, \u201cPakistan, tarih boyunca Afgan halk\u0131na kucak a\u00e7m\u0131\u015f, milyonlarca m\u00fclteciye ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak son d\u00f6nemde Afganistan\u2019daki Taliban\u2019\u0131n destekledi\u011fi TTP unsurlar\u0131 Pakistan\u2019a sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenlemektedir. Onlarca askerimiz hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Pakistan bu sald\u0131r\u0131lar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in zaman zaman Afganistan\u2019daki ter\u00f6r noktalar\u0131n\u0131 hedef ald\u0131. Biz Afganistan\u2019\u0131 karde\u015f \u00fclke olarak g\u00f6r\u00fcyoruz, ama Taliban y\u00f6netimi ayn\u0131 hassasiyeti g\u00f6stermiyor\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p><p><strong>Masooma Akhter: \u201c\u0130ki \u00dclke Aras\u0131ndaki Siyasi Karga\u015fada Halklar Arada Kald\u0131\u201d<\/strong><\/p><p>Afgan ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Masooma Akhter, iki \u00fclke aras\u0131ndaki siyasi karga\u015fadan en \u00e7ok halklar\u0131n zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi. \u201cDin, etnik yap\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zellikler bak\u0131m\u0131ndan birbirine \u00e7ok benzeyen iki halk, yapay s\u0131n\u0131rlarla ayr\u0131lm\u0131\u015f durumda. Bu durum ticaretten sosyal hayata kadar her alanda olumsuzluk yarat\u0131yor. Devletler karar al\u0131rken halk\u0131n sesine kulak vermeli\u201d dedi. Akhter ayr\u0131ca Pakistan\u2019\u0131n kurulu\u015f ideolojisinde yer alan \u201c\u0130ki Millet Teorisi\u201dnin g\u00f6z ard\u0131 edilmesinin toplumsal k\u0131r\u0131lmalara neden olabilece\u011fini vurgulad\u0131.<\/p><p><strong>Firdous Sayid: \u201c\u0130stanbul\u2019da Devam Eden Teknik G\u00f6r\u00fc\u015fmeler Bu Kazan\u0131mlar\u0131 Kal\u0131c\u0131 Hale Getirebilir\u201d<\/strong><\/p><p>Gazeteci ve yazar Firdous Sayid, Pakistan\u2013Afganistan hatt\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n sadece iki \u00fclkeyi de\u011fil, b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgeyi etkiledi\u011fini belirtti. \u201cY\u00fczy\u0131llard\u0131r ortak bir mirasa sahip bu iki karde\u015f \u00fclke aras\u0131ndaki \u015fiddet, b\u00f6lgesel istikrar\u0131 zedeliyor. T\u00fcrkiye ve Katar\u2019\u0131n arabuluculu\u011funda Doha\u2019da sa\u011flanan ate\u015fkes \u00f6nemli bir diplomatik ba\u015far\u0131d\u0131r; \u0130stanbul\u2019da devam eden teknik g\u00f6r\u00fc\u015fmeler bu kazan\u0131mlar\u0131 kal\u0131c\u0131 hale getirebilir\u201d dedi.<br \/>Sayid, \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in \u201cS\u0131n\u0131r\u0131 kabul et, pratikte erit\u201d ilkesini \u00f6nerdi. Bu kapsamda kademeli vize kolayl\u0131klar\u0131, s\u0131n\u0131r-\u00f6tesi ticaret b\u00f6lgeleri, ortak ekonomik koridorlar ve CPEC hatt\u0131na entegrasyon gibi ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye ve Katar g\u00f6zetiminde ortak ter\u00f6rle m\u00fccadele ve istihbarat i\u015fbirli\u011finin g\u00fcven in\u015fas\u0131nda \u00f6nemli rol oynayaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p><p><strong>Abdul Satar Kawa: \u201cAfganistan Yaln\u0131zca \u0130mparatorluklar\u0131n Y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Bir Yer De\u011fil, Ayn\u0131 Zamanda B\u00fcy\u00fck Medeniyetlerin Do\u011fdu\u011fu Bir Be\u015fiktir\u201d<\/strong><\/p><p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Abdul Satar Kawa, Afganistan ve Pakistan\u2019\u0131n kaderlerinin tarih boyunca birbirine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu vurgulad\u0131. \u201cAfganistan yaln\u0131zca imparatorluklar\u0131n y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir yer de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck medeniyetlerin do\u011fdu\u011fu bir be\u015fiktir. Bu tan\u0131m\u0131 eksiksiz k\u0131lmak i\u00e7in Pakistan\u2019\u0131 da i\u00e7ine almak gerekir; zira iki \u00fclke ayn\u0131 k\u00f6klerden beslenen karde\u015f halklardan olu\u015fmaktad\u0131r\u201d dedi.<br \/>Kawa, iki \u00fclke ili\u015fkilerinde d\u00f6rt tarih\u00ee d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131na dikkat \u00e7ekti: \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi, 1965\u2019teki Hindistan\u2013Pakistan sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Afganistan\u2019\u0131n karde\u015flik temelli tutumu, Sovyet i\u015fgaline kar\u015f\u0131 verilen ortak direni\u015f ve Taliban d\u00f6neminde ya\u015fanan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm. \u201cYeni d\u00fcnya d\u00fczeninde Afganistan\u2013Pakistan ili\u015fkileri bu tarihsel tecr\u00fcbeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yeniden tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r\u201d diyen Kawa, T\u00fcrkiye\u2019nin bu s\u00fcre\u00e7te \u201c\u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n a\u011fabeyi\u201d olarak arabuluculuk kapasitesine sahip oldu\u011funu belirtti.<br \/>Konu\u015fmas\u0131n\u0131, \u201cAfganistan ve Pakistan ayn\u0131 k\u00f6klerden beslenen, ayn\u0131 kaderi payla\u015fan karde\u015f \u00fclkelerdir. Karde\u015fli\u011fi ya\u015fatmak, sava\u015flar\u0131 kazanmaktan daha b\u00fcy\u00fck bir zaferdir\u201d s\u00f6zleriyle tamamlad\u0131.<br \/><br \/>Kaynak: SDE<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Stratejik D\u00fc\u015f\u00fcnce Enstit\u00fcs\u00fc (SDE), 25 Ekim Cumartesi g\u00fcn\u00fc \u201cHer Daim Karde\u015flik: Pakistan ve Afganistan \u0130htilaf\u0131nda \u00c7\u00f6z\u00fcm Aray\u0131\u015flar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 kapsaml\u0131 bir konferansa ev sahipli\u011fi yapt\u0131. Programda, iki karde\u015f \u00fclke aras\u0131nda s\u00fcregelen anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n nedenleri, tarih\u00ee arka plan\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 ele al\u0131nd\u0131. Oturum ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 SDE Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 gazeteci Alper Tan \u00fcstlendi. Prof. Dr. Fazl ul Hadi Wazeen,&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1590,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[131],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1608"}],"collection":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1608"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1608\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1615,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1608\/revisions\/1615"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1590"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1608"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1608"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1608"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}