{"id":223,"date":"2024-03-16T19:57:38","date_gmt":"2024-03-16T19:57:38","guid":{"rendered":"https:\/\/afgrc.com\/?p=223"},"modified":"2024-07-20T06:52:46","modified_gmt":"2024-07-20T06:52:46","slug":"afganistandaki-etnik-gruplar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/tr\/2024\/03\/16\/afganistandaki-etnik-gruplar\/","title":{"rendered":"Afganistan\u2019daki Etnik Gruplar"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Yazar: Ha<\/del><\/del>ssina Azizi<\/p>

Afganistan neredeyse be\u015f bin y\u0131ll\u0131k uzun bir tarihe sahip medeniyetler kav\u015fa\u011f\u0131 olarak nitelendirilmi\u015f ve bu medeniyetler \u00e7e\u015fitlili\u011fi \u00fclkedeki etnik yap\u0131y\u0131 da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak etkilemi\u015ftir.<\/p>

Dolay\u0131s\u0131yla Afganistan\u2019da bir\u00e7ok etnik grup ya\u015famaktad\u0131r. Afganistan etnik a\u00e7\u0131dan do\u011fu, bat\u0131, kuzey ve g\u00fcney kom\u015fular\u0131ndaki etnik yap\u0131lar\u0131n bulu\u015fma noktas\u0131 gibidir.<\/p>

Afganistan’da Pe\u015ftun, Tacik, Hazara, \u00d6zbek, T\u00fcrkmen, Aymak, Pe\u015feyi, Arap, K\u0131rg\u0131z, Belu\u00e7, K\u0131z\u0131lba\u015f, Bayat, Pamiri, Hindu ve Sih, vb. d\u00e2hil olmak \u00fczere S\u0131n\u0131r \u0130\u015fleri, Kabileler ve Kavimler Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bir rapora g\u00f6re 46 etnik grup ya\u015famaktad\u0131r. https:\/\/mobta.gov.af\/dr\/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D9%82%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D9%84<\/p>

Afganistan\u2019da \u00e7ok fazla etnik grup ya\u015famas\u0131na ra\u011fmen \u015fimdiye kadar \u00fclke genelinde uluslararas\u0131 normlara uygun bir \u015fekilde herhangi bir n\u00fcfus say\u0131m\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle \u00fclkede ya\u015fayan etnik gruplar\u0131n tam say\u0131lar\u0131 hen\u00fcz bilinmemektedir. Farkl\u0131 kitap ve kaynaklarda verilen n\u00fcfus ve etnik gruplar\u0131n say\u0131lar\u0131 genel olarak tahmin esasl\u0131 olup do\u011fru rakamlar\u0131 beyan etmemektedir. Dolay\u0131s\u0131yla bu \u00e7al\u0131\u015fmada Afganistan Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Merkezi (AFGRC) tahmin esasl\u0131 verilen rakamlardan ka\u00e7\u0131narak sadece Afganistan\u2019da yo\u011fun olarak ya\u015fayan etnik gruplar\u0131n yap\u0131lar\u0131 ve \u00f6zelliklerini inceleyecektir.<\/p>

PE\u015eTUNLAR<\/strong><\/p>

Afganistan’daki b\u00fcy\u00fck etnik gruplardan olan Pe\u015ftunlar, \u00fclkenin do\u011fu ve g\u00fcney b\u00f6lgelerinde yo\u011fun olarak ya\u015famaktad\u0131r. Afganistan Pe\u015ftunlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcmanlar olu\u015fturmaktad\u0131r. Hint-Avrupa dil ailesine mensup olan Pe\u015ftuca Afganistan d\u0131\u015f\u0131nda Pakistan’\u0131n kuzeybat\u0131 kesiminde ve Hindistan Pe\u015ftunlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lgelerde yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>

Pe\u015ftunlar\u0131n silsilesine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda en \u00f6nemli gruplar\u0131: D\u00fcrr\u00e2n\u00eeler, Galzaylar (Gilzaylar), Karl\u00e2n\u00eeler.<\/p>

TAC\u0130KLER<\/strong><\/p>

Aryan soyundan gelen Tacikler, Orta Asya ve Aryana\u2019n\u0131n yerli halklar\u0131ndan biridir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Afganistan\u2019\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u0130ran, Pakistan, \u00d6zbekistan, Kuzey Hindistan, \u00c7in’in Sincan b\u00f6lgesinde de ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>

Tacikler S\u00fcnni mezhebine mensuptur, Hint-Avrupa dillerinin bir dal\u0131 olarak bilinen Fars\u00e7a konu\u015fmaktad\u0131r. \u00dclkenin kuzey ve kuzeydo\u011fusunda; Kabil, Bedah\u015fan, Pen\u00e7\u015fir, Belh, Ferah, Baglan, Tahar ve\u00a0 Herat gibi b\u00f6lgelerde ya\u015famaktad\u0131r. Tacikler genel olarak \u015fehirlerde ya\u015famakta olup ve kabile yap\u0131lar\u0131 olmayan bir etnik gruptur. K\u0131rsaldaki Tacikler ge\u00e7im i\u00e7in tar\u0131mla u\u011fra\u015f\u0131r. Tacik n\u00fcfus \u00fclkenin siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel atmosferinin en etkili par\u00e7alar\u0131ndan biridir.<\/p>

HAZARALAR<\/strong><\/p>

Hazaralar, genel olarak Afganistan\u2019\u0131n merkezinde Hazaracat isimli da\u011fl\u0131k b\u00f6lgede, Hinduku\u015f y\u00fckseltilerinde ve kuzey b\u00f6lgelerinde ya\u015farlar. K\u0131rsaldaki Hazaralar hayvanc\u0131l\u0131k ve tar\u0131mla u\u011fra\u015fmaktad\u0131r. Hazara halk\u0131 \u00e7o\u011funlukla \u015eii mezhebine mensuptur ve dilleri Fars\u00e7a\u2019n\u0131n bir leh\u00e7esidir. Abdurrahman Han d\u00f6neminde Afganistan\u2019dan ka\u00e7mak zorunda olan bir k\u0131s\u0131m Hazara, \u0130ran\u2019\u0131n Horasan, Pakistan\u2019\u0131n Belu\u00e7istan ve Hindistan\u2019\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerinde ya\u015famaktad\u0131r. Afganistan\u2019da yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 iller ise; Bamyan, Gur, Gazni, Vardak, Daykundi ve Uruzgand\u0131r.<\/p>

\u00d6ZBEKLER<\/strong><\/p>

T\u00fcrk halklar\u0131 aras\u0131nda yer alan \u00d6zbekler, Amuderya\u2019n\u0131n g\u00fcneyinde ve Hinduku\u015f\u2019un kuzeyinde, Belh, C\u00fczcan, Faryab, Samangan, Tahar, Kunduz, Baglan, ve Bedah\u015fan\u2019da ya\u015famaktad\u0131rlar. \u00d6zbekler Afganistan d\u0131\u015f\u0131nda Tacikistan, \u00d6zbekistan, K\u0131rg\u0131zistan gibi Orta Asya’daki \u00fclkelerde de ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedirler. \u00d6zbekler S\u00fcnni mezhebine mensup olup Ural-Altay dil ailesinin bir dal\u0131 olan \u00d6zbek\u00e7e konu\u015fmaktad\u0131r. K\u0131rsal b\u00f6lgelerde ya\u015fayan \u00d6zbekler tar\u0131m, hayvanc\u0131l\u0131k ve hal\u0131 dokumayla u\u011fra\u015fmaktad\u0131r. \u00d6zbeklerin Karluk, \u00c7a\u011fatay, Uygur ve Kata\u011fan \u00d6zbekleri \u015feklinde farkl\u0131 alt boylar\u0131 vard\u0131r. Bu alt boylar sadece dillerindeki \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ayr\u0131nt\u0131larla birbirinden ayr\u0131l\u0131r.<\/p>

T\u00dcRKMENLER<\/strong><\/p>

T\u00fcrk k\u00f6kenli olan T\u00fcrkmenler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Afganistan, T\u00fcrkmenistan, \u0130ran, T\u00fcrkiye, ve Irak gibi \u00fclkelerde ya\u015famaktad\u0131r. Afganistan’daki T\u00fcrkmenler ise Amuderya\u2019n\u0131n g\u00fcney k\u0131y\u0131lar\u0131nda ve T\u00fcrkmenistan ile s\u0131n\u0131r olan b\u00f6lgelerinde; Faryab, C\u00fczcan, Baglan Kunduz, ve Belh gibi illerde ya\u015famaktad\u0131r. Afganistan\u2019da ya\u015fayan T\u00fcrkmenler; Teke, Salur, Sarik ve G\u00f6klen gibi \u00e7e\u015fitli boylardan olu\u015fmaktad\u0131r. T\u00fcrkmenler Ural-Altay ailesinin bir dal\u0131 olarak bilinen T\u00fcrkmence konu\u015fur. T\u00fcrkmenler S\u00fcnni mezhepli M\u00fcsl\u00fcmand\u0131r ve b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu tar\u0131m, hayvanc\u0131l\u0131kla ve hal\u0131 dokumayla u\u011fra\u015fmakta olup Afganistan ekonomisinde \u00f6nemli bir rol oynar \u00e7\u00fcnk\u00fc Afganistan’\u0131n \u00fcnl\u00fc hal\u0131lar\u0131n\u0131 ve karakul koyun derisini \u00fcretirler bu \u00fcr\u00fcnlerin her ikisi de b\u00fcy\u00fck ihracat getirisine sahiptir.<\/p>

AYMAKLAR<\/strong><\/p>

Aymaklar Fars\u00e7a konu\u015fan S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcmanlard\u0131r. Aymaklar Aryan soyuna mensup olan Gurlu Hanedanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n kurucusudur. Tarih boyunca antik Gur b\u00f6lgesindeki yerli halklar\u0131ndan olan Aymaklar Badgis, Herat’\u0131n do\u011fusu ve Hazaracat’\u0131n bat\u0131s\u0131ndaki da\u011fl\u0131k arazide de ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7o\u011funlukla “\u00c7eh\u00e2r Aymak” (D\u00f6rt A\u015firet) olarak bilinirler, ana k\u0131s\u0131mlar\u0131 Cem\u015fidi, Firuzkuhi, Teymeni ve Suridir. Aymaklar on dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda sava\u015flardan dolay\u0131 Afganistan’\u0131n kuzey kesimlerine; Kunduz, Baglan ve Tahar gibi \u015fehirlere da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>

K\u0131rsal alanlardaki Aymaklar tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015f\u0131rlar.<\/p>

NUR\u0130STAN\u0130LER<\/strong><\/p>

Nuristaniler Afganistan’\u0131n kuzeydo\u011fusunda ula\u015f\u0131m\u0131n zor oldu\u011fu vadilerin da\u011flar\u0131nda ya\u015farlar. En yayg\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re Nuristaniler Hint-Avrupa k\u00f6kenlidir ve on dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na kadar ba\u011f\u0131ms\u0131zlard\u0131. 1895 y\u0131l\u0131ndaki Abdurrahman Han fethinden sonra \u0130sl\u00e2m’a ge\u00e7mi\u015flerdir ve b\u00f6ylece b\u00f6lgenin ismi Kafiristan\u2019dan Nuristan\u2019a de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Nuristanilerin tek bir dili yoktur; be\u015f dille konu\u015fmaktad\u0131rlar. Dillerinin Afganistan’daki di\u011fer dillerle ba\u011flant\u0131s\u0131 yoktur ve Hint-Avrupa dil ailesine mensuptur. Ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgenin yap\u0131s\u0131 nedeniyle \u00fclkede izole bir ya\u015fam s\u00fcren bu etnik grup \u00fclkedeki di\u011fer gruplardan, k\u00fclt\u00fcr ve gelenek a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 \u00f6zellikler ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Nuristaniler tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fmakta olup yo\u011fun ormanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle bu alanda ah\u015fap end\u00fcstrisi ve onun \u00fcretimi de geli\u015fmi\u015ftir.<\/p>

BELU\u00c7LER<\/strong><\/p>

Belu\u00e7ler; Pakistan, G\u00fcney Afganistan ve \u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n birle\u015fti\u011fi Sistan B\u00f6lgesi’nde ve ayr\u0131ca bu \u00fc\u00e7 \u00fclkede ya\u015farlar. Hint-Avrupa ailesinden olan Belu\u00e7\u00e7e konu\u015furlar, ayr\u0131ca bir\u00e7o\u011fu Fars\u00e7a ve Pe\u015ftuca da konu\u015fmaktad\u0131r. Belu\u00e7i gruplar konu\u015ftuklar\u0131 dilleri nedeniyle Do\u011fu, Bat\u0131 ve G\u00fcney Belu\u00e7iler diye ay\u0131rt edilmektedir. Afganistan’daki Belu\u00e7lar; Ferah, Nimruz, Kandahar, Uruzgan, Sar-i pol, Balh ve Hilmand\u2019\u0131n \u00e7\u00f6l ve yar\u0131- \u00e7\u00f6l b\u00f6lgelerinde yo\u011funlukla ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedirler. G\u00f6\u00e7ebe olan bu toplum deve yeti\u015ftiricili\u011fi ile \u00fcnl\u00fcd\u00fcr. Belu\u00e7iler’in b\u00fcy\u00fck bir miktar\u0131 Pakistan’da ya\u015far. Pakistan’\u0131n 4 eyaletinden birisi Belu\u00e7istan’d\u0131r. Belu\u00e7i sosyal ya\u015fam\u0131 kabile d\u00fczenine g\u00f6re kurulmu\u015f olup tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fmaktad\u0131rlar.<\/p>

KIRGIZLAR<\/strong><\/p>

K\u0131rg\u0131zlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lge\u00a0 Afganistan’\u0131n kuzeydo\u011fu ucunda, \u00c7in s\u0131n\u0131r\u0131nda yer almaktad\u0131r. Bug\u00fcn say\u0131lar\u0131 az olan K\u0131rg\u0131zlar; Vahan Koridoru’nda ya\u015fayan, hayvanc\u0131l\u0131k yapan g\u00f6\u00e7ebelerdir ve Tacikistan, K\u0131rg\u0131zistan, Pakistan ve \u00c7in’in Uygur b\u00f6lgesinde ya\u015fayan daha geni\u015f K\u0131rg\u0131z n\u00fcfuslar\u0131yla akrabalard\u0131r. K\u0131rg\u0131zlar\u0131n geneli S\u00fcnni mezhepli olup K\u0131rg\u0131zca konu\u015fmaktad\u0131r ki bu dil Ural-Altay dil ailesine mensuptur.<\/p>

ARAPLAR<\/strong><\/p>

Araplar \u0131rksal k\u00f6ken a\u00e7\u0131s\u0131ndan Afganistan’daki Sami grubuna ait bir di\u011fer etnik gruplardand\u0131r. En yayg\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re Afganistan’daki Araplar soylar\u0131n\u0131n Orta Asya’y\u0131 fetheden Arap ordular\u0131ndan geldi\u011fini kabul etmektedir ancak hi\u00e7biri anadil olarak Arap\u00e7a konu\u015fmaz. Afganistan\u2019\u0131n kuzeyinde ya\u015fayan Araplar, Fars\u00e7a veya \u00d6zbek\u00e7e ve di\u011fer k\u0131sm\u0131 ise Pe\u015ftuca konu\u015fmaktad\u0131r. Araplar yo\u011fun olarak Balh ve Nengarhar illerinin belirli b\u00f6lgelerinde ya\u015famakta olup hayvanc\u0131l\u0131k gelenekleri vard\u0131r.<\/p>

H\u0130NDULAR VE S\u0130HLER<\/strong><\/p>

Hindular ve Sihler M\u00fcsl\u00fcman olmayan, kentsel ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcren gruplardan birisidir. Kabil, Kandahar ve Ningerhar gibi illerde ya\u015famakta olup piyasa, kuyumculuk ve ticaret i\u015fleriyle u\u011fra\u015fmaktad\u0131rlar. Irk olarak Hint Yar\u0131madas\u0131 ailesine mensup olan Hindular ve Sihlerin ana dili Hint\u00e7edir. Dinleri Hinduizm ve Sihizm\u2019dir ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde kendilerine \u00f6zel tap\u0131naklar\u0131 vard\u0131r.<\/p>

YAHUD\u0130LER<\/strong><\/p>

Yahudiler \u015fehirlerde ya\u015fam\u0131\u015f; ticaret ve piyasa i\u015fleriyle u\u011fra\u015fmakta olan bir di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman olmayan etnik gruplardand\u0131r. Afganistan, yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na kadar Kabil, Herat ve Kandahar k\u00fc\u00e7\u00fck Yahudi topluluklara sahipti. Afganistan Yahudileri Yahudilik dinine mensup olup bir k\u0131sm\u0131 \u0130branice ve geri kalan\u0131 ise Fars\u00e7a ve Pe\u015ftuca konu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yazar: Hassina Azizi Afganistan neredeyse be\u015f bin y\u0131ll\u0131k uzun bir tarihe sahip medeniyetler kav\u015fa\u011f\u0131 olarak nitelendirilmi\u015f ve bu medeniyetler \u00e7e\u015fitlili\u011fi \u00fclkedeki etnik yap\u0131y\u0131 da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak etkilemi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla Afganistan\u2019da bir\u00e7ok etnik grup ya\u015famaktad\u0131r. Afganistan etnik a\u00e7\u0131dan do\u011fu, bat\u0131, kuzey ve g\u00fcney kom\u015fular\u0131ndaki etnik yap\u0131lar\u0131n bulu\u015fma noktas\u0131 gibidir. Afganistan’da Pe\u015ftun, Tacik, Hazara, \u00d6zbek, T\u00fcrkmen, Aymak, Pe\u015feyi,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":225,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[127],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/223"}],"collection":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=223"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/223\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":231,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/223\/revisions\/231"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/225"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=223"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=223"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=223"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}