{"id":342,"date":"2024-03-20T13:19:56","date_gmt":"2024-03-20T13:19:56","guid":{"rendered":"https:\/\/afgrc.com\/?p=342"},"modified":"2024-07-20T06:54:09","modified_gmt":"2024-07-20T06:54:09","slug":"afganistan-kulturunde-nevruz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/tr\/2024\/03\/20\/afganistan-kulturunde-nevruz\/","title":{"rendered":"Afganistan K\u00fclt\u00fcr\u00fcnde Nevruz"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Nevruz, eski Ariana\u2019ya kadar uzanan Afgan halk\u0131n\u0131n geleneksel ve tarihi kutlamalar\u0131ndan biridir. Nevruz, Hicri takviminde y\u0131l\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcne denk gelmektedir. G\u00fcne\u015f, d\u00fcnyan\u0131n ekvatorunu ge\u00e7er ve gece ile g\u00fcnd\u00fcz e\u015fitlenir. Nevruz do\u011fan\u0131n bir kutlamas\u0131d\u0131r ve varisleri aras\u0131nda yeni bir ba\u015flang\u0131c\u0131n sembol\u00fc olarak an\u0131l\u0131r. Nevruz sadece zamanlar\u0131n yenilenmesi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda medeniyet ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc destekleyen bir millet olan Ariana\u2019n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve medeniyet kimli\u011fini de yans\u0131t\u0131r. Bu k\u00fclt\u00fcrel ve uygarl\u0131k alan\u0131ndaki Aryan kutlamalar\u0131n\u0131n ve rit\u00fcellerinin k\u00f6keni, iklimsel ve ekolojik \u00f6zelliklerle kar\u0131\u015fan ve harekete ge\u00e7en kozmik ve ontolojik fenomenlerle derin ve harika bir ba\u011flant\u0131ya sahiptir.<\/p>

Nevruz tarihiyle ilgili farkl\u0131 gelenekler var ama ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n inanc\u0131ndaki ortak nokta Ariana\u2019n\u0131n k\u00fclt\u00fcr ve medeniyet co\u011frafyas\u0131n\u0131n kral\u0131 Cem\u015fid\u2019i, Nevruz\u2019un kurucusu olarak kabul etmeleridir. Tarihin ba\u015flang\u0131c\u0131nda Ariana\u2019n\u0131n iki medeniyeti vard\u0131r; Vidi ve Avesta. En \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi pastoral ya\u015fam olan Vidi uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n M\u00d6 1400 y\u0131llar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olabilece\u011fidir. Avesta uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da ge\u00e7mi\u015fi M\u00d6 1200 y\u0131llar\u0131na kadar uzan\u0131r ve Avesta uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan Vidi uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n devam\u0131d\u0131r.<\/p>

Tarih\u00e7iler, Avesta metinlerine at\u0131fta bulunarak Avesta uygarl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde Ariana Aryanlar\u0131n \u00e7obanl\u0131k, g\u00f6\u00e7ebelik ve topra\u011f\u0131n bereketli potansiyelini ke\u015ffettiklerine, yerle\u015fip kuleler ve kaleler in\u015fa ettiklerine inan\u0131yorlar. Kule ve kale bir sahiplik duygusudur. Bu kurulu\u015f ve kolonizasyon, \u015eah Pi\u015fdadyan\u2019\u0131n Belh\u2019teki Yama (Cem\u015fid) krall\u0131\u011f\u0131 ile \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. Cem\u015fid d\u00f6neminde kraliyet sisteminin ilk kuruldu\u011fu b\u00f6lge Belh olmu\u015ftur. Ve bu u\u00e7suz bucaks\u0131z topraklarda bir tak\u0131m Avesta krallar\u0131 ge\u00e7mi\u015ftir. Pi\u015fdad hanedan\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kral\u0131 olan Cem\u015fid, Do\u015fi\u2019deki evi in\u015fa ederek Belh topraklar\u0131n\u0131n bereketini ke\u015ffeder ve insan\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki zaferini korumak i\u00e7in Nevruz bayram\u0131n\u0131 kutlar. Yani Nevruz; yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn yenilenme ve dirili\u015fin sesi, insan\u0131n kolonizasyonu ile yak\u0131ndan ilgilidir. Topra\u011fa sahip olma duygusu vatanseverli\u011fi kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Topraklar\u0131n savunulmas\u0131 ve hayat\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 nesir ve \u015fiirin mitolojik arka plan\u0131n\u0131 sa\u011flar ve epik \u015fiirler b\u00f6yle bir arka planda insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n savunulmas\u0131 kadar dimdik durur.<\/p>

Avesta medeniyetinde yaz\u0131lan en eski dini kitaplardan biri olan Avesta, Cem\u015fid\u2019i ilahi g\u00fcce sahip bir ki\u015fi olarak zikreder ve Cem\u015fid, Ahura Mazda\u2019n\u0131n emriyle Ahriman\u2019a kar\u015f\u0131 sava\u015fmaya ba\u015flar. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ahriman o d\u00f6nemde k\u0131tl\u0131k ve kurakl\u0131k da dahil olmak \u00fczere pek \u00e7ok zarara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Cem\u015fid, Ahriman\u2019\u0131 ma\u011flup ettikten sonra, mutluluk ve bereket topraklara geri d\u00f6nm\u00fc\u015f ve kurakl\u0131k ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Ve b\u00f6ylece insanlar bug\u00fcne \u201cNevruz\u201d veya \u201cYeni G\u00fcn\u201d ad\u0131n\u0131 verdiler.<\/p>

Nevruz, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7e\u015fitli \u00fclkelere b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f geni\u015f bir co\u011frafyada her y\u0131l kutlanan halk\u0131n \u015fanl\u0131 bayram\u0131d\u0131r. Bu geni\u015f co\u011frafi yelpaze, Orta Asya\u2019dan Uzak Do\u011fu\u2019ya, Kafkasya \u00fclkelerine ve baz\u0131 Orta Do\u011fu \u00fclkelerinden Avrupa\u2019n\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerine kadar uzanmaktad\u0131r. Nevruz Afganistan, \u0130ran, Tacikistan, Rusya, K\u0131rg\u0131zistan, Kazakistan, Suriye, Irak, G\u00fcrcistan, Azerbaycan, Arnavutluk, \u00c7in, T\u00fcrkiye, T\u00fcrkmenistan, Hindistan, Pakistan ve \u00d6zbekistan gibi \u00fclkelerde farkl\u0131 \u015fekillerde ve rit\u00fcellerle ve \u00e7o\u011fu durumda benzer \u015fekilde kutlanmaktad\u0131r. Yeni Y\u0131l\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak kutlan\u0131r. Yeni giysiler giymek, akraba ve arkada\u015flar\u0131 ziyaret etmek, evlerin temizli\u011fi, t\u00fcrbelerde toplanmak ve \u00f6l\u00fclerin ruhlar\u0131n\u0131n mutlulu\u011fu i\u00e7in dua etmek, ye\u015fil otlaklarda gezip g\u00f6rmek, zihni \u0131s\u0131tmak ve geni\u015fletmek ve zihnin tezah\u00fcr\u00fc olarak ate\u015f yakmak. Safl\u0131k, yemek \u00e7e\u015fitleri, g\u00fcl \u00e7i\u00e7ek bar\u0131, Jende Bala kutlamas\u0131, samanak pi\u015firme, Haft Sin ve Haft Meyve sofras\u0131 haz\u0131rlama, \u00e7ift\u00e7i bayram\u0131, Buz Ka\u015fi (\u0628\u0632\u06a9\u0634\u06cc), g\u00fcre\u015f ve u\u00e7urtma u\u00e7urmak Nevruz\u2019un k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011finin bir par\u00e7as\u0131 olarak kabul edildi\u011fi Afganistan ve di\u011fer \u00fclkelerdeki en \u00f6nemli gelenek, g\u00f6renek ve rit\u00fcellerindendir. Farkl\u0131 d\u00f6nemlerde edebiyat, insan kavramlar\u0131n\u0131n ve do\u011fa olaylar\u0131n\u0131n en iyi yans\u0131t\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri olmu\u015f ve bunlar\u0131n aras\u0131nda bir k\u00fclt\u00fcrel miras olarak Nevruz \u015fairlerinin \u015fiirlerine, \u00f6zellikle de Hurremi Bahar\u2019\u0131n Fars\u00e7a \u015fiirlerine yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. \u015eiir de bu misyonunu ba\u015far\u0131yla yerine getirmi\u015f ve farkl\u0131 tarihsel d\u00f6nemlerde \u00fczerine d\u00fc\u015fen sorumlulu\u011fu yerine getirmi\u015ftir.<\/p>

Nevruz, b\u00fct\u00fcn edeb\u00ee eserlerde, karanl\u0131\u011f\u0131 ve karanl\u0131\u011fa galip gelen, adaletin ve bahar\u0131n kadife hal\u0131s\u0131n\u0131 seren, tazelik, b\u00fcy\u00fcme, parlakl\u0131k, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, yenilenme ve adalet anlamlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. \u0130\u015fte bu nedenle Nevruz, manevi de\u011ferleri ile farkl\u0131 devirlerde \u015fairlerin \u015fiirlerine i\u015flenmi\u015ftir. Nevruz, s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7inde s\u0131n\u0131rlar ve diller aras\u0131 bir kutlama haline geldi\u011finden, Nevruz\u2019un geni\u015fli\u011fi ve do\u011fal co\u015fkusu, Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in 64\/235 say\u0131l\u0131 Karar\u0131 yay\u0131nlayarak 21 Mart\u2019\u0131 Uluslararas\u0131 Nevruz G\u00fcn\u00fc olarak adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Uluslararas\u0131 Nevruz G\u00fcn\u00fc olarak adland\u0131r\u0131lan bu karar Afganistan, Azerbaycan, Arnavutluk, Makedonya, \u0130ran, Hindistan, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Tacikistan, T\u00fcrkiye ve T\u00fcrkmenistan\u2019\u0131n \u00f6nerisiyle 23 \u015eubat 2010 tarihinde Birle\u015fmi\u015f Milletler Genel Kurulu taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. Amerika\u2019n\u0131n Sesi\u2019nin raporuna g\u00f6re Nevruz, bu kararda \u00fc\u00e7 bin y\u0131ll\u0131k kadim bir kutlama olarak kabul ediliyor.<\/p>

Nevruz \u00e7evresindeki \u00fclkelerde ortak k\u00fclt\u00fcrel sembollerden biri olarak Nevruz farkl\u0131 \u015fekillerde kutlanmaktad\u0131r. Eski Nevruz kutlamalar\u0131n\u0131n k\u00f6keni ve miras\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri olan Afganistan, b\u00f6lge \u00fclkeleri halklar\u0131 aras\u0131nda birlik olu\u015fturmak i\u00e7in bu \u00f6nemli k\u00fclt\u00fcrel olgudan yararlanm\u0131\u015ft\u0131r ve Afganistan co\u011frafi olarak b\u00f6lge \u00fclkelerini birbirine ba\u011flayan bir k\u00f6pr\u00fc konumundad\u0131r. B\u00f6lge, t\u00fcm uluslararas\u0131 ili\u015fkiler teorisyenleri bu pozisyonun ekonomik \u00f6nemini kabul ediyorlar ve Afganistan\u2019\u0131n dayat\u0131lan sava\u015flardan ge\u00e7i\u015fi ve bar\u0131\u015f ve istikrar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 durumunda, Afganistan\u2019\u0131n ekonomik \u00f6nemi ile Nevruz gibi k\u00fclt\u00fcrel sembollerin bir ara\u00e7 olabilece\u011fini kabul ediyorlar. Afganistan da di\u011fer \u00fclkeler aras\u0131ndaki bu birlik ve beraberli\u011fin ara\u00e7lar\u0131ndan biri\u00a0olmaktad\u0131r. Afganistan\u2019da b\u00f6lgesel yak\u0131nla\u015fman\u0131n \u00f6nemli fakt\u00f6rlerinden biri olarak bu k\u00fclt\u00fcrel olgudan yararlanabilir.<\/p>

Ancak belirtmek gerekir ki Nevruz, Taliban h\u00fck\u00fbmetinin ba\u015fa ge\u00e7mesiyle ve Afganistan\u2019da meydana gelen siyasi de\u011fi\u015fimlerle rengini kaybetmi\u015ftir ve kutlanmamaktad\u0131r. Taliban Nevruz\u2019u dini bir kisveye b\u00fcr\u00fcnd\u00fcrmekte ve kutlamas\u0131n\u0131 \u0130slam dinine ayk\u0131r\u0131 g\u00f6rmektedir. \u00dclkesindeki insanlar\u0131n, k\u00fclt\u00fcrel vesilelerle k\u0131s\u0131tlamalarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan Taliban’\u0131n bu eylemi, \u00fclkedeki k\u00fclt\u00fcrel ve tarihi de\u011ferlerin ortadan kalkmas\u0131 konusunda k\u00fclt\u00fcrc\u00fcleri endi\u015felendiriyor ancak bu k\u0131s\u0131tlamalara ra\u011fmen Nevruz, aileler ve k\u00fc\u00e7\u00fck topluluklar aras\u0131nda geni\u015f \u00e7apta\u00a0kutlanmaktad\u0131r.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nevruz, eski Ariana\u2019ya kadar uzanan Afgan halk\u0131n\u0131n geleneksel ve tarihi kutlamalar\u0131ndan biridir. Nevruz, Hicri takviminde y\u0131l\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcne denk gelmektedir. G\u00fcne\u015f, d\u00fcnyan\u0131n ekvatorunu ge\u00e7er ve gece ile g\u00fcnd\u00fcz e\u015fitlenir. Nevruz do\u011fan\u0131n bir kutlamas\u0131d\u0131r ve varisleri aras\u0131nda yeni bir ba\u015flang\u0131c\u0131n sembol\u00fc olarak an\u0131l\u0131r. Nevruz sadece zamanlar\u0131n yenilenmesi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda medeniyet ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc destekleyen bir millet…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":343,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[127],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/342"}],"collection":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=342"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/342\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":347,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/342\/revisions\/347"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/343"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=342"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=342"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/afgrc.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=342"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}